باشد ؛ و اگر مولى از يمين نكول كرد حكم بر او مىشود به مجرّد نكول على احد القولين ، يا آن كه ردّ يمين به مدّعى كه مملوك است مىشود و با حلف ، عتق مىشود . شرايط معتِق معتبر است در معتِق : « بلوغ » ، و « كمال عقل » در مقابل جنون و سكر ، و « اختيار » در مقابل اكراه ، و « قصد عتق » ، و « قصد قربت به عتق » ، و « عدم محجوريت از تصرّف مالى به سبب سفاهت و افلاس » . در بالغ به ده سالگى كلامى است كه مذكور مىشود ان شاء الله . و در مكرَه و مولَه ( يعنى كسى كه عقلش زائل شده است ) و در سكران و غير واجد قصد قربت ، منصوص است . حكم بالغ به ده سالگى اما بلوغ و اعتبار آن در عتق : پس در بالغ به ده سالگى ، منسوب به « شيخ ( قدس سره ) » و جماعتى ، جواز و صحّت آن است . و در صورت تمييز و رشد و عقلايى بودن وصيّت و در معروف و حق بودن آن و بالجمله واجد شروط وصيتِ كبير باشد ، ملحق بودن آن به وصيّت بالغ به ده سالگى چنانچه مشهور است ، خالى از وجه موافق با نقل موصوف به حُسن در كلام محقّق نيست . عتق مسلم توسط كافر آيا عتق كافر ، مسلم را صحيح است يا نه ؟ محكىّ از « خلاف » و « مبسوط » صحّت آن است مطلقاً . و چون معتبر است در آن ، نيّت قربت غير متصوّرهء در جاحد و منكر صانع جليل ، پس از او باطل است ؛ و اما از كسانى كه متمشّى مىشود قصد تقرب ، اگر چه تقرب حاصل نمىشود و لذا باطل است عبادات محضهء غير ماليّه كه صحّت آن و ترتّب اثر بر آنها متمحض در ترتّب ثواب است و آن بدون اسلام ممكن نيست ، بلكه بدون ايمان به معنى أخصّ ايضاً در غير معلوم به سيرهء قطعيّه از قبيل بناء مساجد و وقف آنها ، و اعتبار اسلام در عبادت ماليّه ( مثل عتق ) اجماعى نيست به ملاحظهء مخالفت مشهور متأخّرين ، با موافقت صحّت عتق با كليهء « الزموهم الخ » در خصوص